اخلاق در پژوهش

راهنما

در این صفحه

راهنمای APA بخش پایانی فصل 1 را به اخلاق اختصاص می‌دهد، و آن را حول سه هدف سامان می‌دهد: تضمین صحت یافته‌های علمی، حفاظت از حقوق و رفاه آزمودنی‌ها، و حفاظت از حقوق مالکیت فکری (APA, 2020، فصل 1، مقدمه بخش‌های 1.11-1.25). رهنمودهای آنجا از منشور اخلاقی APA برگرفته شده‌اند (Ethical Principles of Psychologists and Code of Conduct؛ APA, 2017a، به نقل از APA, 2020 – خودِ منشور به‌رایگان در وب‌سایت APA در دسترس است)، و از همین رو فقط قواعد انتشار نیستند: از طراحی پژوهش آغاز می‌شوند، بسیار پیش از دست‌نوشته. این صفحه همان بخش‌ها را دنبال می‌کند، به ترتیب یک پژوهش – پیش، در حین، پس – و سه فصل از راهنمای کمبریج روش‌های پژوهش در علوم اجتماعی و رفتاری (Nichols & Edlund, 2023) را می‌افزاید: اصولی که پشت قواعد و منشورها هستند (Ferrero & Pinto, 2023)، رضایت آگاهانه – آنچه باید در آن باشد و چگونه اطمینان حاصل می‌شود که آزمودنی واقعاً فهمیده است (Festinger et al., 2023)، و جلسه توضیح در پایان پژوهش (Clark & Blackhart, 2023) – و نیز آنچه Field (2024، فصل 3) درباره سوی دیگر "صحت یافته‌ها" می‌نویسد: سوگیری انتشار، درجات آزادی پژوهشگر، p-hacking و ثبت پیشاپیش. و در پایان – چارچوب اسرائیلی: قانون حمایت از حریم خصوصی با متن اصلاحیه 13، رویه‌های کمیته‌های اخلاق مؤسسات، و دستورالعمل وزارت آموزش اسرائیل برای پژوهش در مدارس (بخش 11).

1. اصول و منشورها – قواعد از کجا می‌آیند

این قواعد در یک کمیته زاده نشدند. Ferrero و Pinto (2023) با تاریخ آغاز می‌کنند: اخلاق نوین پژوهش و کمیته‌های اخلاق نهادی از آنچه در دادگاه‌های نورنبرگ آشکار شد سر برآوردند – اعلامیه ژنو (1947) و اعلامیه هلسینکی (1964) – و از مجموعه‌ای از آزمایش‌ها بر انسان در ایالات متحده در دهه‌های شصت و هفتاد که بدون آگاهی و رضایت آزمودنی‌ها انجام شدند: آزمایش سیفلیس تاسکیگی، آزمایش زندان استنفورد، آزمایش میلگرم و دیگران، که نشان دادند "تا چه حد می‌توان کرامت و حقوق انسان را به نام پژوهش زیر پا گذاشت". از اینجا گزارش بلمونت (1979) و سه اصل آن، آن‌گونه که Festinger و همکاران (2023) خلاصه‌شان می‌کنند: احترام به اشخاص – به رسمیت شناختن خودمختاری و کرامت هر انسان، و حفاظت از کسانی که خودمختاری‌شان محدود است (کودکان، افراد دارای آسیب شناختی)؛ نیکوکاری – حفاظت در برابر آسیب، بیشینه کردن سود و کمینه کردن خطر؛ عدالت – توزیع منصفانه سودها و بار پژوهش. و از آن‌ها – انبوهی از منشورها: بیانیه سنگاپور درباره درستکاری در پژوهش، منشور اروپایی، منشور اخلاقی APA، و در انگلستان پنج اصل آکادمی علوم اجتماعی (2014) – علوم اجتماعی برای جامعه دموکراتیک حیاتی‌اند؛ به حریم خصوصی، خودمختاری، تنوع و کرامت افراد، گروه‌ها و جوامع احترام می‌گذارند؛ با درستکاری و با روش‌های مناسب انجام می‌شوند؛ با مسئولیت اجتماعی؛ و در پی بیشینه کردن سود و کمینه کردن آسیب‌اند (Ferrero & Pinto, 2023).

اما "اخلاق پژوهش را نمی‌توان به فهرستی از استانداردها فروکاست" – اصول نیز می‌طلبد. Ferrero و Pinto درستکاری (integrity) را در مرکز قرار می‌دهند – همخوانی میان اصول فنی و اخلاقی و عمل – و در کنارش شش ارزش: صداقت (افشای روش‌ها، رویه‌ها و یافته‌ها، با شفافیت و بدون فریب، همراه با حفظ رازداری آزمودنی‌ها)؛ عینیت (نتیجه‌گیری از تحلیل انتقادی شواهد، و نه روش‌های انتخابی که برای تولید نتیجه گمراه‌کننده طراحی شده‌اند – حتی نه به خواست تأمین‌کننده مالی؛ تعارض منافع را بی‌درنگ افشا می‌کنند)؛ پاسخ‌گویی (توانایی توجیه اینکه صادقانه عمل کرده‌اید – و از همین رو نگهداری مستندات کامل پژوهش تا دیگران بتوانند آن را راستی‌آزمایی و بازتولید کنند؛ پژوهشگر ارشد مسئول داده‌هایی است که پژوهشگران کم‌سابقه‌تر گرد آورده‌اند نیز)؛ اصالت (ارائه عینی و دقیق یافته‌ها – سه شکل نقض آن: جعل، تحریف، سرقت علمی)؛ پایبندی (به قوانین، منشورها و مقررات، در کشوری که پژوهش در آن انجام می‌شود – و گزارش ظن نقض از سوی دیگران)؛ و مراقبت (care) – که در علوم اجتماعی بدیهی نیست: پیمایش هم می‌تواند به آزمودنی آسیب بزند، انتشار یافته‌ها هم می‌تواند بر یک اجتماع، یک گروه قومی یا تهیدستان داغ ننگ بزند، و کسی که درباره خشونت، مواد مخدر یا پریشانی روانی اطلاعات گرد می‌آورد باید اطمینان یابد که آزمودنی‌ای که به کمک نیاز دارد اطلاعات و دسترسی به آن را دریافت می‌کند (Ferrero & Pinto, 2023). این اصول همان چیزی‌اند که بخش‌های بعدی به تفصیل شرح می‌دهند.

2. پیش از شروع: طراحی برای رعایت قواعد

توجه به اخلاق "بسیار پیش از" ارائه دست‌نوشته آغاز می‌شود: در مرحله طراحی، تأیید نهادی، رضایت آگاهانه، فریب در پژوهش، حفاظت از آزمودنی‌ها و به اشتراک‌گذاری داده‌ها سنجیده می‌شوند. پیش از آغاز پژوهش به کمیته اخلاق (IRB) مؤسسه یا کشور مراجعه می‌شود تا روشن شود کدام پژوهش‌ها نیاز به تأیید دارند و رویه‌ها چیست – و از کسی که به دانشگاه، بیمارستان یا مؤسسه دیگری با چنین کمیته‌ای وابسته نیست همچنان انتظار می‌رود همان قواعد را رعایت کند، و در صورت نیاز به کمیته‌ای بیرونی مراجعه کند (APA, 2020, Section 1.11). تأییدهای دریافت‌شده در متن مقاله، در بخش روش، گزارش می‌شوند، و برای پرسش‌های ویراستاران و داوران درباره رضایت، جلسه توضیح و رازداری آماده می‌شوید؛ پیش از ارائه چک‌لیست مرور می‌شود (APA, 2020، بخش‌های 1.11 و 1.25 – در پایین آمده است). بسیاری از مجله‌ها از نویسندگان فرمی می‌خواهند که رعایت قواعد اخلاقی و افشای تعارض منافع را تأیید کند. در اسرائیل: کمیته اخلاق مؤسسه، کمیته هلسینکی برای پژوهش پزشکی، و مجوز دفتر دانشمند ارشد برای پژوهش در نظام آموزشی – بخش 11.

این برای کسی که پرسشنامه طراحی می‌کند چه معنایی دارد: تصمیم‌های اخلاقی بخشی از ساخت پرسشنامه هستند – چه پرسیده می‌شود، چگونه به آزمودنی توضیح داده می‌شود که با پاسخ‌هایش چه خواهد شد، و چگونه شناسایی می‌شود (بخش‌های 4 و 6 را ببینید). و در مطالعه مقدماتی، Pallant (2020، فصل 1) هدفی را به فهرست می‌افزاید: یافتن پرسش‌هایی که ممکن است به پاسخ‌گویان آسیب بزنند.

3. حقوق و رفاه آزمودنی‌ها

منشور اخلاقی APA (فصل‌های 3 و 8 منشور) قواعد پژوهش بر انسان را تعیین می‌کند، و راهنما خلاصه می‌کند که از پژوهشگر چه خواسته می‌شود (APA, 2020, Section 1.18):

رضایت آگاهانه – گرفتن رضایت، موافقت کودک (assent) یا اجازه، بسته به مورد، به زبانی که آزمودنی‌ها به‌طور معقول می‌فهمند. به حداقل رساندن آسیب – پرهیز از قرار دادن آزمودنی‌ها در معرض آسیب جسمی، عاطفی یا روانی، یا به حداقل رساندن آن؛ روابط استثماری؛ نفوذ ناروایی که سرچشمه‌اش جایگاه، قدرت یا اختیار پژوهشگر است؛ مشوق‌های گزاف یا نامناسب برای مشارکت؛ و فریب یا جلسه توضیح (debriefing) ناموجه یا بی‌دلیل به تعویق افتاده. حفاظت از داده‌ها – اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از دسترسی غیرمجاز به داده‌های آزمودنی‌ها یا انتشار آن‌ها برای عموم یا برای پژوهشگران دیگری که در رضایت آگاهانه ذکر نشده‌اند – برای مثال از راه توافق‌نامه کتبی پیشاپیش درباره به اشتراک‌گذاری داده‌ها. از اعضای APA خواسته می‌شود که رعایت قواعد را به‌عنوان شرط انتشار تأیید کنند؛ راهنما به همه نویسندگان توصیه می‌کند تأییدیه‌ای در متن بگنجانند که پژوهش بر پایه رهنمودهای اخلاقی و نهادی انجام شده است – و اگر آزمودنی‌ها رضایت داده‌اند که مشخصات هویتی‌شان منتشر شود، این در بخش روش ذکر شود. رعایت نکردن قواعد دلیلی برای رد دست‌نوشته یا پس‌گیری مقاله منتشرشده است (APA, 2020, Section 1.18).

رضایت به پژوهشگران مشخصی داده می‌شود. نکته‌ای که راهنما در بافت پژوهش کیفی مطرح می‌کند، اما برای هر پژوهشی در یک اجتماع درست است: آزمودنی‌ها ممکن است رضایت خود را به گروه مشخصی از پژوهشگران بدهند و آن را به پژوهشگران دیگر گسترش ندهند – و این به‌ویژه در جمعیت‌های آسیب‌پذیر حساس است. پژوهشگران گاهی سال‌ها برای ساختن اعتمادی که گردآوری داده از یک اجتماع لازم دارد سرمایه‌گذاری می‌کنند، و اعضای اجتماع لزوماً همان اعتماد را به گروه دیگری نمی‌دهند؛ اجتماع‌ها ممکن است مالک داده‌ها یا شریک در مالکیت آن‌ها باشند، و حق دارند از به اشتراک‌گذاری آن‌ها سر باز زنند (APA, 2020, Section 1.15). از همین رو آنچه در رضایت‌نامه به آزمودنی گفته می‌شود – چه کسی داده‌ها را خواهد دید، با چه هدفی – مرز آن چیزی است که بعداً مجاز است با آن‌ها انجام شود (بخش 8).

پرداخت به آزمودنی‌ها. پرداخت جذب را بهبود می‌بخشد و موانع را برمی‌دارد – و نمونه را متنوع‌تر می‌کند – اما دو نگرانی برمی‌انگیزد: سوگیری (آیا آزمودنی‌ای که پول گرفته جور دیگری پاسخ می‌دهد؟ نمونه کسانی را هم در بر می‌گرفت که بدون پول نمی‌آمدند) و اجبار. Ferrero و Pinto (2023) پیشنهاد اندیشیدن به پرداخت در سه جنبه را می‌آورند: توجیه (بابت چه پرداخت می‌شود – زمان، رفت‌وآمد، ناراحتی، خطر)، فرمول (نقد، ساعتی، امتیاز، بازپرداخت هزینه‌ها با سقف) و محدودیت‌ها (چه کسی واجد شرایط است، با چه شرطی)؛ و این هشدار را که مشوق برای افرادی که در تنگنای اقتصادی‌اند، یا برای دانشجویان خودِ پژوهشگر، ممکن است رضایت را از محتوایش تهی کند. Festinger و همکاران (2023) تمایز می‌گذارند: اجبار تهدیدی است – صریح یا ضمنی – از سوی صاحب اختیار؛ نفوذ ناروا پیشنهادی است با ارزشی چنان بالا که توانایی امتناع را مختل می‌کند – و همان مبلغ می‌تواند در نمونه‌ای مرفه منصفانه و در نمونه‌ای تهیدست ناروا باشد. و هر دو خطر می‌توانند صرفاً ادراک‌شده نیز باشند: آزمودنی‌ها حتی وقتی فشاری بر آن‌ها وارد نشده از فشار گزارش می‌دهند.

4. رضایت آگاهانه – آنچه باید در آن باشد، و چگونه اطمینان حاصل می‌شود که فهمیده‌اند

"سنگ بنای پژوهش اخلاقی بر انسان" – و یک فرایند، نه رویدادی یک‌باره: پژوهشگر اطمینان می‌یابد که آزمودنی فهمیده است، او را به پرسیدن دعوت می‌کند، اطلاعات تازه‌ای را که در جریان پژوهش پدید می‌آید افشا می‌کند، و در صورت نیاز دوباره رضایت می‌گیرد (Festinger et al., 2023). سه شرط: توانایی (intelligence) – صلاحیت شناختی برای گرفتن تصمیم آگاهانه؛ آگاهی (knowingness) – فهم کامل اطلاعات و پیامدها؛ اختیار (voluntariness) – تصمیم بدون اجبار و بدون نفوذ ناروا. کسانی که خودشان نمی‌توانند رضایت دهند – کودکان، افراد دارای آسیب شناختی – از پژوهش کنار گذاشته نمی‌شوند: کنار گذاشتن آن‌ها خود تبعیض است، زیرا سیاست‌گذاری درباره آن‌ها به پژوهش درباره آن‌ها وابسته است؛ رضایت را والد یا قیم می‌دهد، و افزون بر آن از کودک موافقت خودِ او (assent) خواسته می‌شود – موافقتی صریح و مثبت، متناسب با سن، بلوغ و توانایی‌اش (Ferrero & Pinto, 2023; Festinger et al., 2023). قواعد مربوط به افراد زیر سن قانونی از کشوری به کشور دیگر فرق می‌کند، و از همین رو قانون محلی که پژوهش در آن انجام می‌شود بررسی می‌شود.

آنچه باید در فرم باشد. Festinger و همکاران (2023) نُه رکنی را می‌آورند که "قاعده مشترک" آمریکایی در هر رضایت‌نامه‌ای الزامی می‌کند – و فهرست بررسی خوبی برای هر فرمی‌اند، حتی بیرون از ایالات متحده: (1) اعلام اینکه موضوع پژوهش است، و توصیف رویه‌ها، هدف، مدت مشارکت و هر رویه آزمایشی؛ (2) خطرها و ناراحتی‌های پیش‌بینی‌شده – جسمی، روانی و اجتماعی؛ (3) سودهای پیش‌بینی‌شده برای آزمودنی یا برای دیگران؛ (4) جایگزین‌های (درمانی) که ممکن است سودمند باشند؛ (5) رازداری سوابق تا چه حد حفظ خواهد شد، و چه کسی به اطلاعات دسترسی خواهد داشت؛ (6) جبران و درمان آسیب، وقتی خطر بیش از حداقل است؛ (7) برای پرسش درباره پژوهش، حقوق و شکایت‌ها به چه کسی مراجعه شود؛ (8) اینکه مشارکت داوطلبانه است، و امتناع یا کناره‌گیری جریمه یا از دست دادن حقی را در پی نخواهد داشت؛ (9) اگر اطلاعات هویتی گردآوری می‌شود – آیا برای پژوهش‌های آینده به کار خواهد رفت. و شش الزام درباره فرایند: رضایت پیش از مشارکت؛ فرصت کافی برای سنجیدن، در شرایطی که اجبار را به حداقل برساند؛ زبان قابل فهم؛ اطلاعاتی که شخصی معقول برای تصمیم‌گیری به آن نیاز دارد؛ آغازی موجز با مهم‌ترین اطلاعات؛ و بدون عبارتی که از حقوق قانونی چشم بپوشد. در پژوهش با خطر حداقلی – خطری مانند زندگی روزمره – کمیته اخلاق مجاز است از امضا یا از بخشی از ارکان معاف کند.

آیا واقعاً فهمیدند؟ به گفته Festinger و همکاران (2023)، پژوهش تجربی درباره رضایت آگاهانه نشان می‌دهد که رویه‌های رایج فهم را تضمین نمی‌کنند – آزمودنی‌ها رویه‌ها، خطرها و حفاظت‌ها را نمی‌فهمند یا به یاد نمی‌آورند، به‌ویژه در جمعیت‌های آسیب‌پذیر. آنچه کارساز است: فرم کوتاه‌تر به زبان ساده (حدود 21% از بزرگسالان در ایالات متحده سواد حاشیه‌ای دارند)؛ قلم درشت، فاصله‌گذاری، جمله‌های کوتاه، نمودارها و فهرست‌های نشانه‌دار؛ و به‌ویژه بازخورد اصلاحی – بررسی می‌شود که آزمودنی پس از خواندن فرم چه فهمیده است، و هر پاسخ نادرست همراه با او اصلاح می‌شود – روشی با بیشترین پشتوانه تجربی، که هم فهم اولیه و هم به یاد سپردن در طول زمان را بهبود می‌بخشد؛ آزمونک رضایت (consent quiz) آنچه را نیاز به روشن‌سازی دارد پیدا می‌کند، هرچند بازشناسی را می‌سنجد و نه یادآوری را. برای بررسی اختیار ابزارهایی وجود دارد (برای مثال مقیاس ارزیابی اجبار – "احساس کردم با حرف مرا به ورود به پژوهش کشاندند"، "عمدتاً به دلایل مالی وارد شدم") – و هر پاسخی که به فشار اشاره کند با آزمودنی در میان گذاشته می‌شود. در پرسشنامه برخط، که پژوهشگری روبه‌روی آزمودنی نیست، نخستین جمله فرم – کوتاه و روشن – همه آن چیزی است که وجود دارد؛ صفحه ساخت پرسشنامه با همین آغاز می‌شود.

5. جلسه توضیح – پیش از رفتن آزمودنی چه باید کرد

"گام‌های پس از پایان پژوهش کمتر از گام‌های پیش و در حین آن اهمیت ندارند" (Clark & Blackhart, 2023). جلسه توضیح (debriefing) تکلیفی اخلاقی است: تجربه‌ای آموزشی برای آزمودنی است و اعتماد او به علم را تقویت می‌کند – و در پژوهشی که از فریب استفاده کرده، یا اطلاعاتی را پنهان داشته، به دو معنا ضروری است: رفع فریب (dehoaxing) – آشکار کردن هدف واقعی و هر فریبی که به کار رفته – و آرام‌سازی (desensitization) – به حداقل رساندن احساسات منفی‌ای که پژوهش برانگیخته، چه عمداً (بازخورد شکست، طرد) و چه به سبب فریب (شرم، شرمندگی)، از جمله در کسی که در پژوهش کاری از نظر اخلاقی مسئله‌دار انجام داده است. طبق منشور اخلاقی APA (استانداردهای 8.07-8.08، به نقل از Clark و Blackhart) آزمودنی‌ها باید در نخستین فرصت ممکن حقیقت هر فریبی را بدانند – و این در جلسه توضیح توصیه می‌شود. جلسه توضیح به پژوهش نیز خدمت می‌کند: آشکار می‌کند که آیا آزمودنی‌ها فرضیه را حدس زده‌اند (ویژگی‌های تقاضا)، امکان می‌دهد به آن‌ها اطمینان داده شود که رفتارشان از موقعیت آزمایشی ناشی شده و بازتاب خودشان نیست، و نقص‌هایی را آشکار می‌کند – سروصدای اتاق کناری، برگه‌ای که خواندنش دشوار است – که به متغیرهای مداخله‌گر تبدیل شده‌اند. و این لحظه‌ای است برای درخواست از آزمودنی که چیزی به آزمودنی‌های آینده نگوید: در دانشگاه جزئیات پژوهش "مثل آتش در کاهزار پخش می‌شود". نخستین توصیه Clark و Blackhart به پژوهشگران این است که رویه جلسه توضیح را در مقاله گزارش کنند – بیشتر پژوهش‌ها این کار را نمی‌کنند – و به‌طور تجربی بررسی کنند که آیا به هدفش رسیده است، به‌ویژه پس از تجربه‌ای آزارنده؛ و در پرسشنامه معمولی، بدون فریب، هسته آن باقی می‌ماند: توضیح هدف پژوهش، تشکر، و اینکه به چه کسی مراجعه شود – و اگر درباره پریشانی، خشونت یا مواد مخدر پرسیده شده، اطلاعاتی درباره کمک نیز (Ferrero & Pinto, 2023).

6. رازداری و حذف اطلاعات هویتی

در توصیف پژوهش، افشای "اطلاعات محرمانه و هویت‌نما" درباره مراجعان، دانشجویان، آزمودنی‌ها یا سازمان‌ها ممنوع است – مگر آنکه رضایت مستند برای افشای هویتشان داده باشند (APA, 2020، بخش 1.19، با نقل استاندارد 4.07 منشور). در مطالعه موردی، که رازداری در آن به‌ویژه دشوار است، راهنما چهار راهبرد پوشاندن را برمی‌شمارد – تغییر برخی ویژگی‌ها، محدود کردن توصیف آن‌ها، مبهم‌سازی با جزئیات بیرونی، و توصیف‌های ترکیبی (composite) – و دو قید می‌افزاید: پوشاندن نباید متغیرها را به گونه‌ای تغییر دهد که خوانندگان را به نتیجه‌گیری‌های نادرست برساند، و گزارشی که نمی‌تواند اطلاعات هویت‌نما را به‌درستی بپوشاند – برای انتشار ارائه نمی‌شود؛ "رازداری هرگز فدای دقت بالینی یا علمی نمی‌شود" و برعکس (APA, 2020, Section 1.19). پژوهشگر همچنین از سوءاستفاده پرهیز می‌کند: رضایت مراجع، کارمند یا دانشجویی که پژوهشگر بر او اختیار دارد رضایت آزادانه نیست (استانداردهای 3.05 و 3.08 منشور، به نقل از همانجا).

حذف اطلاعات هویتی از داده‌ها. پیش از به اشتراک‌گذاری یا انتشار داده‌ها، هر اطلاعات هویت‌نمای شخصی حذف می‌شود – و هر کدی که امکان بازسازی پیوند با هویت آزمودنی را بدهد. و نه فقط نام و شماره شناسایی ملی: ترکیب منحصربه‌فردی از مشخصات جمعیت‌شناختی یا اطلاعات عمومی دیگر می‌تواند فردی را شناسایی کند، و از این هم باید پرهیز کرد (APA, 2020، بخش 1.14، "شرایط و استثناها برای به اشتراک‌گذاری داده‌ها"؛ برای داده‌های سلامت راهنما به رهنمودهای HIPAA و GDPR ارجاع می‌دهد). در فایل سایت این به قاعده‌ای ساده ترجمه می‌شود: ستون "شناسه" در الگوی استاندارد یک شماره ترتیبی است، نه نام و نه شماره شناسایی ملی؛ کلیدی که شماره را به فرد پیوند می‌دهد – اگر اصلاً چنین کلیدی هست – جدا از فایل داده‌ها نگه داشته می‌شود، و در هیچ جا بارگذاری نمی‌شود. (خودِ ماشین‌حساب‌ها فقط در مرورگر اجرا می‌شوند، و داده‌ها به هیچ سروری ارسال نمی‌شوند.) در اسرائیل این پرسشی حقوقی نیز هست: فایلی با آزمودنی‌های قابل شناسایی بر پایه قانون حمایت از حریم خصوصی یک "پایگاه اطلاعات" است – بخش 11.

7. صحت یافته‌ها – چه چیزی ممنوع است، و چه چیزی گزارش را کامل می‌کند

"جوهر اخلاق در هر گزارش علمی این است که نویسندگان روش‌ها و نتایج پژوهش‌هایشان را به‌طور کامل و دقیق گزارش کنند" (APA, 2020, Section 1.12). ممنوعیت‌ها: داده جعل یا تحریف نکنید (استاندارد 8.10a)؛ نتایج را – حتی تصاویر را – برای پشتیبانی از یک نظریه تغییر ندهید؛ و "مشاهدات مشکل‌دار" را برای روایت کردن داستانی متقاعدکننده‌تر حذف نکنید (استاندارد 5.01b). این حذف، به تفصیل راهنما، سه شکل دارد: گزارش نکردن گزینشی پژوهش‌هایی – از نظر روش‌شناختی سالم و مرتبط – که نتایجشان از روایت مطلوب پشتیبانی نمی‌کند؛ حذف گزینشی دست‌کاری‌ها، رویه‌ها، اندازه‌گیری‌ها یا یافته‌ها درون یک پژوهش؛ و کنار گذاشتن گزینشی آزمودنی‌ها یا مشاهدات، بدون دلیل روش‌شناختی معتبر، برای رسیدن به نتیجه دلخواه. و نقض دیگری "از اصول اخلاقی بنیادین": ارائه فرضیه‌ای که از داده‌ها زاده شده (post hoc) چنانکه گویی از پیش طراحی شده بود. از همین رو استانداردهای گزارش‌دهی APA می‌خواهند همه متغیرهایی که اندازه‌گیری شدند توصیف شوند، جریان آزمودنی‌ها در پژوهش دنبال شود به گونه‌ای که هیچ‌کس بی‌آنکه ذکر شود بیرون نرود، و فرضیه‌ها در سه گروه ارائه شوند – طراحی‌شده اصلی، طراحی‌شده فرعی، و اکتشافی (exploratory): فرضیه‌های اکتشافی مجازند، "و نباید فشاری برای پوشاندن آن‌ها در لباس فرضیه‌های طراحی‌شده وجود داشته باشد" (APA, 2020, Section 1.12).

Ferrero و Pinto (2023) سه شکل نقض اصالت را تعریف می‌کنند: جعل – ساختن داده‌ها یا نتایجی که واقعی جلوه داده می‌شوند، "تقریباً همیشه عمدی و فریبکارانه" – و ادعایی بر پایه نتایج ناقص یا تخمینی نیز جعل است؛ تحریف – دست‌کاری، از روی بی‌دقتی یا فریبکارانه، در داده‌های موجود برای رسیدن به نتیجه مورد انتظار، از جمله تغییر یا حذف نتایج؛ و سرقت علمی (بخش 10). و از سوی مثبت – پاسخ‌گویی: نگهداری مستندات کامل پژوهش، تا دیگران بتوانند آن را راستی‌آزمایی و بازتولید کنند. Field (2024، فصل 3) توضیح می‌دهد که چرا این قواعد لازم‌اند، و چه چیزی در برابرشان قرار دارد. شانس انتشار یافته معنادار حدود هفت برابر یافته غیرمعنادار است (Coursol & Wagner, 1986, as cited in Field)، و در روان‌شناسی بیش از 90% مقاله‌ها نتایج معنادار گزارش می‌کنند (Fanelli, 2010, 2012, as cited in Field) – این سوگیری انتشار است، و هم از ویراستاران و داورانی ناشی می‌شود که نتایج غیرمعنادار را رد می‌کنند و هم از پژوهشگرانی که آن‌ها را نمی‌فرستند (Field, 2024, Section 3.3.1). ساختارهای انگیزشی – استخدام، بودجه، رسمی شدن – به "پژوهش موفق" پاداش می‌دهند، و موفق یعنی معنادار، و فشار از همین جاست. دو راهی که پژوهشگران از آن به سوگیری می‌افزایند: گزارش گزینشی یافته‌های معنادار، و بهره‌برداری از "درجات آزادی پژوهشگر" (Field, 2024, Section 3.3.2). p-hacking نام کلی آن است: اجرای چند تحلیل و گزارش فقط تحلیل معنادار؛ متوقف کردن گردآوری داده‌ها در نقطه‌ای که حجم نمونه از پیش تعیین‌شده نیست؛ وارد یا خارج کردن داده‌ها و متغیرها بر پایه اثرشان بر p؛ اندازه‌گیری چند پیامد و گزارش فقط آن‌هایی که اثر در آن‌ها معنادار است؛ ادغام گروه‌ها یا تبدیل نمره‌ها تا زمانی که p کوچک‌تر از .05 به دست آید. HARKing – ارائه فرضیه‌ای که پس از گردآوری داده‌ها صورت‌بندی شده چنانکه گویی پیش از آن بوده است (Field, 2024, Section 3.3.3) – دقیقاً همان چیزی است که APA در بخش 1.12 ممنوع می‌کند. چهارمین اصل از شش اصل ASA درباره مقادیر p، آن‌گونه که Field می‌آورد: مقادیر p نباید گزینشی گزارش شوند – انبوه تحلیل‌هایی که از میان آن‌ها فقط آن‌هایی که از آستانه گذشته‌اند گزارش می‌شوند، pهای گزارش‌شده را "عملاً تفسیرناپذیر" می‌کند؛ درباره تعداد فرضیه‌هایی که آزموده شدند و همه تصمیم‌های گردآوری داده و تحلیل شفاف باشید (Field, 2024, Section 3.5). و دفاع عملی: ثبت پیشاپیش – انتشار منطق، فرضیه‌ها، طرح، راهبرد پردازش داده‌ها و راهبرد تحلیل پیش از آغاز گردآوری داده‌ها، در قالب گزارش ثبت‌شده در یک مجله یا به‌طور غیررسمی در وب‌سایتی عمومی مانند Open Science Framework (Field, 2024, Section 3.6). شرح بیشتر – در صفحه سؤال پژوهش و فرضیه‌ها، بخش 4.

و سایت با این چه می‌کند. ماشین‌حساب‌ها هر آنچه را انتخاب شده گزارش می‌کنند – هر جفت متغیر در ماتریس همبستگی، هر متغیر وابسته در آزمون، با فاصله اطمینان و اندازه اثر حتی وقتی نتیجه معنادار نیست – و فایل Word که دانلود می‌شود مستندی از آن چیزی است که اجرا شد، از جمله سطر منبع (نام فایل، تعداد آزمودنی‌ها، متغیرها). جایگزین ثبت پیشاپیش نیست؛ آنچه را در عمل اجرا شد به چیزی تبدیل می‌کند که می‌توان نشان داد.

8. نگهداری و به اشتراک‌گذاری داده‌ها

نگهداری. از نویسندگان انتظار می‌رود داده‌های مقاله منتشرشده را مطابق با الزامات مؤسسه، نهاد تأمین‌کننده بودجه، توافق‌ها با آزمودنی‌ها و منشور اخلاقی نگه دارند (استاندارد 8.14). راهنما تشویق می‌کند که از همان مرحله طراحی، پیش از گردآوری داده‌ها، تعیین شود که داده‌ها چگونه نگهداری و چگونه به اشتراک گذاشته می‌شوند، این در پروتکلی که به کمیته اخلاق ارائه می‌شود نوشته شود، و در جریان رضایت آگاهانه برای آزمودنی‌ها توصیف شود که چه داده‌هایی گردآوری، نگهداری و به اشتراک گذاشته می‌شوند – و تأیید آن‌ها گرفته شود (APA, 2020, Section 1.14).

به اشتراک‌گذاری. منشور در بیشتر شرایط دریغ کردن داده‌ها از درخواست‌کنندگان صلاحیت‌داری را که می‌خواهند یافته‌ها را با تحلیل دوباره راستی‌آزمایی کنند ممنوع می‌کند – تا زمانی که رازداری آزمودنی‌ها حفظ شود؛ می‌توان از درخواست‌کننده خواست که هزینه‌ها را بپردازد. در جریان داوری از نویسندگان انتظار می‌رود اگر پرسش‌هایی درباره صحت گزارش پیش آید، داده‌ها، تحلیل‌ها و مواد را به اشتراک بگذارند – و ویراستار مجاز است در صورت امتناع، انتشار را رد کند؛ دانشجویان باید انتظار داشته باشند که از آن‌ها خواسته شود داده‌های خام را به اعضای هیئت علمی‌ای که پایان‌نامه را بررسی می‌کنند تحویل دهند، و امتناع ممکن است به نمره مردودی بینجامد. پس از انتشار – داده‌ها در دوره نگهداری در اختیار "متخصصان صلاحیت‌دار" قرار می‌گیرند (کسانی که در برابر یک مؤسسه پژوهشی یا کارفرمای آموزشی پاسخ‌گو هستند و آموزش لازم برای فهم پژوهش را دارند)، برای راستی‌آزمایی تحلیل‌ها یا بررسی تحلیل‌های جایگزین؛ برای کاربردهای دیگر – توافق‌نامه کتبی درباره شرایط اشتراک: داده‌ها برای چه چیزی می‌توانند به کار روند، چه کسی به آن‌ها دسترسی خواهد داشت، چگونه ذخیره و نابود می‌شوند، و نویسندگی انتشاراتی که بر پایه آن‌هاست چگونه خواهد بود. اشتراک باز – انتشار داده‌ها در اینترنت با پیوند ثابت در مقاله و یک مدخل در فهرست منابع – بیش از پیش از سوی نهادهای تأمین‌کننده بودجه خواسته می‌شود (APA, 2020, Section 1.14). استثناها: اطلاعات هویت‌نما (بخش 3)، ترتیبات مالکیتی (داده‌هایی که یک نهاد تجاری به‌طور محرمانه سپرده است، مقیاس تجاری)، و در پژوهش کیفی – محدودیت‌های رازداری، رضایتی که به پژوهشگران مشخصی داده شده، و دیدگاه پژوهشگر به‌عنوان بخشی از ابزار تحلیلی (APA, 2020, Section 1.15).

و آنچه اصلاً به اشتراک‌گذاری را ممکن می‌کند: فایلی که دیگری بتواند بخواند. کاربرگ راهنمای کدها (legend / מקרא) در الگوی استاندارد – نام، توصیف، نوع، کدگذاری و یادداشت‌ها برای هر متغیر – دقیقاً همان دفترچه کدگذاری‌ای است که درخواست‌کننده داده‌ها نیاز دارد، و صفحه از SPSS به اکسل آن را از فایل SPSS همراه با نمای داده‌ها تولید می‌کند.

9. خطاها پس از انتشار

خطایی که آن‌قدر اساسی است که بر فهم پژوهش یا بر تفسیر نتایج اثر بگذارد – نویسندگان مسئول انتشار آن‌اند: به ویراستار و ناشر اطلاع می‌دهند، و اصلاحیه‌ای (erratum) منتشر می‌شود که به رکورد مقاله در پایگاه‌ها پیوست می‌شود. وقتی مشکل جدی است – سرقت علمی، جعل یا تحریف، یا خطای محاسبه یا اندازه‌گیری که دیر کشف شده و تفسیر یافته‌ها را تغییر می‌دهد – مقاله از سوی نویسندگان، مؤسسه‌شان یا ناشر پس گرفته می‌شود (retraction)، تا اطلاعات از ادبیات پژوهش بیرون رود و وقت دانشمندانی که به آن تکیه می‌کنند هدر نرود؛ به مقاله پس‌گرفته‌شده استناد نمی‌شود مگر آنکه استناد ضروری باشد، و در آن صورت در مدخل منبع ذکر می‌شود که پس گرفته شده است (APA, 2020, Section 1.13).

10. انتشار: تکرار، سرقت علمی، تعارض منافع، نویسندگی

انتشار تکراری و تکه‌تکه. انتشار تکراری انتشار همان داده‌ها یا ایده‌ها در دو اثر جداگانه است؛ انتشار تکه‌تکه – تقسیم غیرضروری یافته‌های یک تلاش پژوهشی به چند اثر. هر دو تصویری نادرست از میزان پژوهش اصیل ارائه می‌دهند، و انتشار تکراری همچنین این تصور نادرست را می‌سازد که یافته‌ها بیش از آنچه واقعاً بوده بازتولید شده‌اند (استاندارد 8.13). این قاعده درباره ترجمه نیز صادق است: نمی‌توان پژوهشی را به یک زبان منتشر کرد و سپس ترجمه و دوباره منتشر کرد. استثناها: چکیده‌ها (همایش‌ها)، انتشار با گردش محدود – گزارش گروه آموزشی، گزارش دولتی، رساله دکتری – که می‌توان دوباره در مجله منتشر کرد؛ تحلیل دوباره داده‌های منتشرشده در پرتو نظریه‌ها یا روش‌های تازه، اگر به همین عنوان مشخص شود و بینشی بیفزاید؛ و پژوهش‌های پیگیری. در هر مورد تردید – از ویراستار پرسیده می‌شود، و اعلام می‌شود که آیا دست‌نوشته در اینترنت منتشر شده است (APA, 2020, Section 1.16).

سرقت علمی و سرقت از خود. سرقت علمی ارائه واژه‌ها، ایده‌ها یا تصاویر دیگری به نام خود است – عمدی یا سهوی، این نقض قواعد اخلاقی است (استاندارد 8.11)، که به رد انتشار، به مجازات‌های حرفه‌ای و نهادی، و برای دانشجویان – به نمره مردودی، کمیته انضباطی، تعلیق یا اخراج می‌انجامد. سرقت از خود – ارائه کار پیشین خود به‌عنوان کار تازه – خوانندگان را گمراه می‌کند و شمار انتشارات را متورم می‌کند، و به همان اندازه غیراخلاقی است (APA, 2020، بخش 1.17؛ قواعد استناد – همانجا، فصل 8). قاعده سایت: هر ادعا در صفحه‌های راهنما با ذکر بخش و صفحه به منبعش نسبت داده می‌شود، و آنچه از آنِ سایت است به همین عنوان مشخص می‌شود.

تعارض منافع. منشور (استاندارد 3.06) آن را به‌طور گسترده تعریف می‌کند – منافع یا روابط "شخصی، علمی، حرفه‌ای، حقوقی، مالی یا دیگر" که ممکن است به عینیت آسیب بزنند یا به کسی که پژوهشگر با او کار می‌کند زیان برسانند. امن‌ترین و شفاف‌ترین راه: افشای هر فعالیت یا رابطه‌ای در یادداشت نویسندگان که اگر دیگران از آن آگاه می‌شدند ممکن بود تعارض منافع به نظر برسد – حتی وقتی خودِ نویسنده باور ندارد که سوگیری‌ای در کار است. حقوق، کمک‌هزینه‌های پژوهشی، حق‌الزحمه مشاوره و سهام شخصی افشا می‌شوند؛ مالکیت در یک شرکت از راه صندوق سرمایه‌گذاری معمولاً نه. افشا برای منفعتی که ممکن است علیه محصول یا ابزاری رقیب سوگیری ایجاد کند نیز لازم است – برای مثال حقوق مالکیت یک آزمون روان‌شناختی رقیب (APA, 2020, Section 1.20). و برای کسی که با مشتریان کار می‌کند، مانند یک مؤسسه پژوهشی: تأمین بودجه پژوهش از سوی نهادِ مورد پژوهش دقیقاً همان منفعتی است که افشا می‌شود.

نویسندگی. نویسندگی از آنِ کسی است که سهمی اساسی در کار داشته و مسئولیت آن را می‌پذیرد (استاندارد 8.12a): صورت‌بندی مسئله یا فرضیه، ساختن طرح، سازمان‌دهی و اجرای تحلیل، تفسیر یافته‌ها. سهم‌های کوچک‌تر – ساختن ابزار، مشاوره درباره تحلیل، گردآوری و ورود داده‌ها، جذب آزمودنی‌ها – در یادداشت نویسندگان ذکر می‌شوند، هرچند ترکیب چند مورد از آن‌ها ممکن است نویسندگی را توجیه کند. تقسیم "هر چه زودتر" تعیین می‌شود – چه وظایفی لازم است، چگونه تقسیم می‌شوند، چه چیزی حق نویسندگی می‌دهد و به چه ترتیبی – و اگر سهم‌ها تغییر کنند دوباره ارزیابی می‌شود، به‌ویژه در همکاری استاد-دانشجو (APA, 2020, Section 1.21). ترتیب بازتاب سهم نسبی است، و "جایگاه نسبی" – مدیر گروه، عضو جوان هیئت علمی، دانشجو – آن را تعیین نمی‌کند (استاندارد 8.12b)؛ دانشجوی دکتری نویسنده اصلی مقاله‌هایی است که عمدتاً بر رساله‌اش مبتنی‌اند، جز در موارد نادر (8.12c)؛ در پایان‌نامه کارشناسی ارشد – بر پایه سهم واقعی، و وقتی دانشجو سهم اصلی را داشته، نفر اول است؛ و در تکلیف گروهی که به مدرس ارائه می‌شود و نه برای انتشار – هر ترتیبی (APA, 2020, Section 1.22).

11. چارچوب اسرائیلی – قانون، کمیته‌های اخلاق و پژوهش در مدارس

قواعد بخش‌های 1-10 منشورهای حرفه‌ای‌اند. در اسرائیل سه لایه الزام‌آور بر آن‌ها اعمال می‌شود: قانون حمایت از حریم خصوصی، که بر هر کسی که اطلاعات شخصی گرد می‌آورد اعمال می‌شود – حتی بر پژوهشگر مستقل؛ رویه‌های کمیته‌های اخلاق مؤسسات؛ و دستورالعمل وزارت آموزش برای پژوهش در مدارس. این همان "پایبندی" Ferrero و Pinto (2023) است – "به قوانین، منشورها و مقررات، در کشوری که پژوهش در آن انجام می‌شود" (بخش 1).

قانون حمایت از حریم خصوصی پس از اصلاحیه 13. اصلاحیه در 14 اوت 2024 منتشر شد و "یک سال از روز انتشار" لازم‌الاجرا شد – 14 اوت 2025 (قانون حمایت از حریم خصوصی (اصلاحیه شماره 13)، 2024، بخش 74(الف)). چهار مورد در آن مستقیماً به پژوهشگری مربوط است که پرسشنامه اجرا می‌کند:

(1) چه چیزی اطلاعات شخصی به شمار می‌آید. "داده‌ای مربوط به شخص شناسایی‌شده یا شخص قابل شناسایی"، و شخص قابل شناسایی "کسی است که بتوان او را با تلاشی معقول، مستقیم یا غیرمستقیم، شناسایی کرد" – از جمله به کمک "یک یا چند داده مربوط به وضعیت جسمی، سلامت، اقتصادی، اجتماعی یا فرهنگی او" (بخش 3 قانون، با متن اصلاحیه 13). این همان چیزی است که APA (2020، بخش 1.14) درباره ترکیب مشخصات جمعیت‌شناختی می‌گوید (بخش 6)، و در اسرائیل این قانون است. "پایگاه اطلاعات" عبارت است از "مجموعه‌ای از اقلام اطلاعات شخصی که با وسیله دیجیتال پردازش می‌شود" (همانجا؛ به‌جز مجموعه‌ای برای استفاده شخصی که برای اهداف تجاری نیست، و فهرستی صرفاً از نام‌ها و راه‌های تماس حداکثر 100,000 نفر). یعنی فایل اکسل یا SPSS که بتوان آزمودنی‌ها را در آن شناسایی کرد پایگاه اطلاعات است. و وقتی شناسه یک شماره ترتیبی است چه؟ برداشت سایت (نه رأی دادگاه): شماره ترتیبی از آزمودنی‌ها در برابر کسی که فایل را دریافت می‌کند محافظت می‌کند. اما تا زمانی که کلید نزد پژوهشگر نگهداری می‌شود، خودِ پژوهشگر می‌تواند با تلاشی معقول شناسایی کند. از همین رو چنین فایلی از دید پژوهشگر بی‌نام نیست، و تکالیف زیر بر آن اعمال می‌شود.

(2) اطلاعات با حساسیت ویژه. فهرستی بسته از دوازده نوع (بخش 3، با متن اصلاحیه 13)، و پرسشنامه‌های علوم اجتماعی بسیاری از آن‌ها را به‌طور معمول گرد می‌آورند: حریم زندگی خانوادگی و "گرایش جنسی" (بند 1)؛ وضعیت سلامت (2)؛ "خاستگاه شخص" (5)؛ سابقه کیفری (6)؛ "دیدگاه‌های سیاسی یا باورهای دینی شخص یا جهان‌بینی او" (7)؛ داده‌های حقوق و فعالیت مالی (10). و بند 8 مستقیماً به روان‌شناسی مربوط است: ارزیابی شخصیتی که "با وسیله‌ای انجام شده که برای ارزیابی ویژگی‌های اساسی شخصیت طراحی شده است، از جمله خصلت‌ها، توانایی ذهنی و توانایی عملکرد در کار یا تحصیل". پیمایش نگرش‌های سیاسی با پرسش‌هایی درباره دین و خاستگاه، یا پرسشنامه شخصیت با هویت مشخص – این‌ها پایگاه‌های اطلاعات با حساسیت ویژه‌اند.

(3) ثبت و اعلام – معمولاً نه. تکلیف ثبت به دو نوع پایگاه محدود شد: پایگاهی که هدف اصلی‌اش گردآوری اطلاعات شخصی "برای واگذاری آن به دیگری به‌عنوان پیشه یا در ازای عوض" است، با اطلاعاتی درباره بیش از 10,000 نفر؛ و پایگاه یک نهاد عمومی طبق تعریف بند (1) از تعریف مندرج در بخش 23. پایگاه دیگری که اطلاعات با حساسیت ویژه درباره بیش از 100,000 نفر دارد، باید ظرف 30 روز به سازمان حمایت از حریم خصوصی اعلام شود (بخش 8الف، با متن اصلاحیه 13). پیمایشی با چند صد یا چند هزار آزمودنی به هیچ‌یک از این آستانه‌ها نمی‌رسد. آنچه در هر حال بر آن اعمال می‌شود تکلیف اطلاع‌رسانی به آزمودنی است.

(4) تکلیف اطلاع‌رسانی – صفحه آغازین پرسشنامه. وقتی برای گرفتن اطلاعات شخصی از کسی، به منظور پردازش آن در یک پایگاه، به او مراجعه می‌شود، این مراجعه "با اطلاعیه‌ای همراه خواهد بود" که در آن ذکر شود: (1) آیا تکلیف قانونی برای ارائه اطلاعات بر عهده اوست، یا ارائه اطلاعات "به خواست و رضایت او بستگی دارد"، و "پیامد عدم رضایت" چیست؛ (2) هدفی که اطلاعات برای آن درخواست می‌شود؛ (2الف) نام کنترل‌کننده پایگاه و راه‌های تماس با او؛ (3) اطلاعات به چه کسی واگذار خواهد شد و اهداف واگذاری چیست؛ (4) وجود حق دسترسی به اطلاعات (بخش 13) و حق درخواست اصلاح آن (بخش 14) (بخش 11 قانون؛ بندهای 2الف و 4 و افزوده بند 1 – از اصلاحیه 13). "رضایت" در قانون "رضایت آگاهانه، صریح یا ضمنی" است (بخش 3). بیشتر این موارد از پیش در نُه رکن رضایت آگاهانه هستند (بخش 4). آنچه جداگانه بررسی می‌شود: نام پژوهشگر و راه‌های تماس، اطلاعات به چه کسی منتقل خواهد شد، و حق دسترسی و اصلاح. کسی که چنین اطلاعیه‌ای نداده، و ظرف 30 روز از مراجعه آزمودنی آن را اصلاح نکرده، در معرض غرامتی "مستقل از خسارت" تا 10,000 شِکِل است (بخش 15الف(الف)(2)، که در اصلاحیه 13 افزوده شد).

و آنچه قانون نمی‌گوید. واژه "پژوهش" در اصلاحیه 13 نمی‌آید، و در متن تلفیقی قانون که اینجا خوانده شده نیز نمی‌آید. در قانون مسیر جداگانه‌ای برای پژوهشگران و معافیتی برای پژوهش وجود ندارد، و فایل پژوهشی تابع همان قواعدی است که هر پایگاه دیگری. امنیت اطلاعات نیز در آیین‌نامه‌هایی تنظیم شده که قانون به آن‌ها ارجاع می‌دهد (بخش‌های 17(ب) و 36)، و اصل آن‌ها اینجا خوانده نشده است. رهنمودهای عملی را برای نمونه دانشگاه آزاد اسرائیل (بدون تاریخ) به تفصیل آورده است: فقط اطلاعات لازم را گرد آورید؛ هر اطلاعات هویت‌نما را حذف یا جایگزین کنید؛ و اگر داده‌ها هویت‌نما هستند – "باید از رمزگذاری، رمزهای عبور قوی و سامانه‌های ذخیره‌سازی امن استفاده کرد"؛ و نیز "باید سیاستی درباره زمان حذف اطلاعات تعیین کرد".

کمیته‌های اخلاق. پژوهش پزشکی بر انسان نیازمند تأیید کمیته هلسینکی یک مؤسسه پزشکی است، بر پایه آیین‌نامه بهداشت عمومی (آزمایش‌های پزشکی بر انسان) مصوب 1980. اصل این آیین‌نامه اینجا خوانده نشده است – همان‌طور آورده شده که دستورالعمل دانشگاه عبری اورشلیم از آن نقل می‌کند (2022، بخش 3.3.1). پژوهش در علوم اجتماعی از کمیته اخلاق مؤسسه، بر پایه دستورالعمل خود آن، می‌گذرد. دستورالعمل دانشگاه عبری اورشلیم (به‌روزشده در نوامبر 2022) نمونه خوبی است:

تکلیف ارائه. هر پژوهش با انسان، با موادی که منشأ انسانی دارند یا با اطلاعاتی که از انسان‌ها به دست می‌آید "پیش از آغاز اجرای آن برای بررسی به کمیته اخلاق دانشکده ارائه خواهد شد" (بخش 3.1).

سه مسیر. بررسی کامل، کوتاه و سریع (بخش 3.6). پیمایش‌ها و مصاحبه‌هایی که خطرشان از حداقل بیشتر نیست، بر پایه فهرستی مبتنی بر قاعده مشترک آمریکایی، برای مسیر کوتاه مناسب‌اند (پیوست 2).

آنچه بیرون از صلاحیت کمیته است. تمرین‌های آموزشی و یادگیری روش‌های پژوهش (بخش 3.12.1). همچنین "پژوهش ارزشیابی نیازی به تأیید پیشین کمیته اخلاق در پژوهش ندارد" – اما فقط وقتی برای انتشار دانشگاهی در نظر گرفته نشده باشد (بخش 1.9).

چشم‌پوشی از رضایت کتبی. در پژوهش بی‌نام ممکن است، یا وقتی فرم رضایت تنها شناسه است و خطر اصلی نقض رازداری است (پیوست 4، بخش 7.1).

افراد زیر سن قانونی. "در پژوهشی که خطر حداقلی در آن نهفته است رضایت یک نماینده قانونی کافی است"؛ بالاتر از خطر حداقلی – رضایت همه نمایندگان قانونی. می‌توان رضایت خودِ فرد زیر سن قانونی را نیز خواست، و وقتی به 18 سالگی می‌رسد دوباره از او رضایت گرفته می‌شود (پیوست 4، بخش‌های 1.6.1-1.6.4).

و پژوهشگر مستقل؟ APA (2020، بخش 1.11) انتظار دارد که همان قواعد را رعایت کند و در صورت نیاز به کمیته‌ای بیرونی مراجعه کند (بخش 2). دستورالعمل دانشگاه آزاد اسرائیل مقرر می‌دارد: "گردآوری اطلاعات عمومی یا شخصی برای پژوهش بدون گرفتن تأیید صریح از کمیته اخلاق مجاز نیست" (دانشگاه آزاد اسرائیل، بدون تاریخ، اصل 9).

پژوهش در مدارس و مهدکودک‌ها. بخشنامه مدیرکل شماره 3 از سال عبری "تشپب" (13 ژانویه 2022؛ دستور دائمی 0281) مقرر می‌دارد که "هر اجرای پژوهش طبق تعریف بخش 2 این دستورالعمل نیازمند مجوز دفتر دانشمند ارشد است" (بخش 3.4.1). درخواست در سامانه‌ای برخط ارائه می‌شود، و بسته به میزان حساسیت به مسیر "قرمز" (بررسی تفصیلی) یا "سبز" (سریع) هدایت می‌شود (بخش 4.2.1). فعالیت پژوهشی درونی کارکنان مؤسسه مشمول این نیست (بخش 3.2.1). قواعد رضایت:

رضایت کتبی. رضایت آگاهانه کتبی والدین در مواردی که دستورالعمل برمی‌شمارد لازم است – از جمله گردآوری اطلاعات هویت‌نما و فعالیت فردی با دانش‌آموز (بخش 3.5.2).

رضایت انفعالی. در دیگر موارد، "والدینی که با گنجاندن فرزندشان در پژوهش مخالف‌اند" فرم امتناع را پر می‌کنند و به مدیریت مدرسه تحویل می‌دهند (بخش 3.5.5).

رضایت دانش‌آموز. "گرفتن رضایت دانش‌آموز آزمودنی حتی در مواردی که رضایت والدینش گرفته شده نیز لازم است" (بخش 3.4.10).

انتشار. "انتشار اطلاعات گردآوری‌شده به شیوه‌ای که آزمودنی را شناسایی کند یا شناسایی او را ممکن سازد مجاز نخواهد بود" (بخش 3.4.18).

دستورالعمل دانشگاه و بخشنامه وزارت آموزش – هم این و هم آن. این دو منبع یکسان نیستند: در دانشگاه عبری اورشلیم، در پژوهش با خطر حداقلی، رضایت یکی از والدین کافی است؛ در مدرسه، برخی پژوهش‌ها به شیوه امتناع کار می‌کنند، و برخی رضایت کتبی می‌طلبند. دانشجویی که در مدرسه پرسشنامه اجرا می‌کند تابع هر دوست. قرارداد سایت: در هر بند از سخت‌گیرانه‌ترِ آن دو پیروی می‌شود، و در بخش روش هر دو تأیید گزارش می‌شوند.

اشتباهات رایج

"من در دانشگاه نیستم، پس کمیته اخلاق ندارم." قواعد اعمال می‌شوند؛ به کمیته‌ای بیرونی مراجعه کنید (APA, 2020, Section 1.11).

پرسیدن "آیا مایل به مشارکت هستید" در رضایت‌نامه و نگفتن اینکه با داده‌ها چه خواهد شد. رضایت‌نامه باید شامل این باشد که چه چیزی گردآوری می‌شود، چه چیزی نگهداری می‌شود و با چه کسی به اشتراک گذاشته می‌شود – و مرز کاربرد بعدی است (APA, 2020, Sections 1.14 and 1.18).

حذف نام‌ها و پنداشتن اینکه فایل بی‌نام است. ترکیب محل سکونت، سن، شغل و وضعیت تأهل یک فرد را شناسایی می‌کند (APA, 2020, Section 1.14).

کنار گذاشتن "داده‌های پرت" چون نتیجه را خراب می‌کنند. کنار گذاشتن مشاهدات بدون دلیل روش‌شناختی معتبر حذف گزینشی است (APA, 2020, Section 1.12)؛ اینکه چه چیزی دلیل به شمار می‌آید – در صفحه مقادیر گمشده و در صفحه داده‌های پرت و مفروضه‌ها.

گزارش کردن فقط متغیرهایی که معنادار شدند. p-hacking (Field, 2024, Section 3.3.3)؛ هر آنچه اندازه‌گیری شد گزارش می‌شود (APA, 2020, Section 1.12).

نوشتن فرضیه پس از دیدن نتایج. HARKing (Field, 2024, Section 3.3.3) – فرضیه اکتشافی به‌عنوان اکتشافی گزارش می‌شود (APA, 2020, Section 1.12).

ترجمه مقاله منتشرشده و انتشار دوباره آن. انتشار تکراری (APA, 2020, Section 1.16).

بسنده کردن به امضای فرم. رضایت یعنی فهم – فرم کوتاه، پرسش‌ها، و بازخورد اصلاحی (Festinger et al., 2023).

فرستادن آزمودنی به خانه بدون جلسه توضیح. حتی بدون فریب – هدف، تشکر، اینکه به چه کسی مراجعه شود؛ و پس از فریب – رفع آن و آرام‌سازی (Clark & Blackhart, 2023).

تعیین ترتیب نویسندگان بر پایه جایگاه. بر پایه سهم؛ دانشجو در رساله خودش نفر اول است (APA, 2020, Section 1.22).

"پرسشنامه بی‌نام است، پس قانون اعمال نمی‌شود". اگر شماره ترتیبی و کلید وجود دارد، یا ترکیبی از مشخصات جمعیت‌شناختی که فردی را "با تلاشی معقول" شناسایی می‌کند – این اطلاعات شخصی است، و صفحه آغازین به اطلاعیه طبق بخش 11 قانون حمایت از حریم خصوصی نیاز دارد (بخش 11 همین صفحه).

چک‌لیست – پیش از ارائه (هشت پرسش از نُه پرسش APA, 2020، بخش 1.25 – بدون پرسش درباره حیوانات – و هفت پرسش سایت)

منابع

دانشگاه عبری اورشلیم. (2022). دستورالعمل اخلاق در پژوهش با/بر انسان [به‌روزشده در نوامبر 2022]. https://research.huji.ac.il/sites/default/files/mop/files/research_procedure_human_research_at_the_hebrew_university1.pdf

دانشگاه آزاد اسرائیل. (بدون تاریخ). رهنمودهای حفاظت از اطلاعات شخصی در پژوهش. https://www.openu.ac.il/Lists/MediaServer_Documents/research/HANHAYOT_MIDA_ISHI_MEHKAR.pdf

قانون حمایت از حریم خصوصی، مصوب 1981، مجموعه قوانین سال عبری "تشما" 128.

قانون حمایت از حریم خصوصی (اصلاحیه شماره 13)، مصوب 2024، مجموعه قوانین 3287، 1430. https://www.gov.il/BlobFolder/legalinfo/standards_law/he/laws_standards-law_law3287.pdf

وزارت آموزش اسرائیل. (2022). رویه‌های اجرای پژوهش در نظام آموزشی (بخشنامه مدیرکل شماره 3 از سال عبری "تشپب"، دستور دائمی 0281).

American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). https://doi.org/10.1037/0000165-000

Clark, T. D., & Blackhart, G. (2023). Debriefing and post-experimental procedures. In A. L. Nichols & J. E. Edlund (Eds.), The Cambridge handbook of research methods and statistics for the social and behavioral sciences: Vol. 1. Building a program of research (pp. 244-266). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009010054.013

Ferrero, I., & Pinto, J. (2023). Research ethics for the social and behavioral sciences. In A. L. Nichols & J. E. Edlund (Eds.), The Cambridge handbook of research methods and statistics for the social and behavioral sciences: Vol. 1. Building a program of research (pp. 25-46). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009010054.003

Festinger, D. S., Dugosh, K. L., Callahan, H. R., & Hough, R. A. (2023). Informed consent to research. In A. L. Nichols & J. E. Edlund (Eds.), The Cambridge handbook of research methods and statistics for the social and behavioral sciences: Vol. 1. Building a program of research (pp. 202-223). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009010054.011

Field, A. (2024). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (6th ed.). SAGE.

Pallant, J. (2020). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPSS (7th ed.). Routledge.

سه فصل راهنمای کمبریج به‌طور کامل از جلد نخست خوانده شدند (Nichols & Edlund, 2023، نسخه چاپی-دیجیتال با شماره صفحه) – استناد بر پایه فصل؛ گزارش بلمونت (1979)، "قاعده مشترک" آمریکایی، اعلامیه‌های هلسینکی و سنگاپور، پنج اصل آکادمی علوم اجتماعی (Dingwall et al., 2017)، Grady (2005) و Dickert و همکاران (2002) – به نقل از همین فصل‌ها. منشور اخلاقی APA (Ethical principles of psychologists and code of conduct؛ APA, 2017a) و استانداردهای آن (3.05، 3.06، 3.08، 4.07، 5.01، 8.10-8.14) – به نقل از APA (2020، فصل 1)؛ Coursol و Wagner (1986)، Fanelli (2010، 2012)، Simonsohn و همکاران (2014)، Kerr (1998) و ASA (Wasserstein, 2016) – به نقل از Field (2024). طبق قاعده سایت، در فهرست منابع تنها منابعی می‌آیند که اصل آن‌ها خوانده شده است: راهنمای APA (2020) و Field (2024) در نسخه دیجیتال با متن روان – استناد بر پایه بخش؛ Pallant (2020) – بر پایه فصل. چارچوب اسرائیلی (بخش 11): اصلاحیه 13 به‌طور کامل در مجموعه قوانین 3287 (از وب‌سایت وزارت دادگستری اسرائیل) خوانده شد. متن بخش‌هایی که اصلاحیه جایگزین نکرد – بخش 11 و تعریف "رضایت" – در متن تلفیقی و غیرنهایی‌ای خوانده شد که کنست در آستانه رأی‌گیری‌ها درباره اصلاحیه منتشر کرد، و تغییرات آن با مجموعه قوانین مقابله شد. دستورالعمل دانشگاه عبری اورشلیم، رهنمودهای دانشگاه آزاد اسرائیل و بخشنامه مدیرکل از روی اصل خوانده شدند. آیین‌نامه بهداشت عمومی (آزمایش‌های پزشکی بر انسان)، مصوب 1980 – به نقل از دستورالعمل دانشگاه عبری اورشلیم؛ آیین‌نامه امنیت اطلاعات خوانده نشد. این بخش مشاوره حقوقی نیست.